برنامه ریزی درسی :«مدرسه محور» (SBCD) مقوله ای است که در پاسخ به نارسایی ها و مسائل ناشی از برنامه ریزی درسی متمرکز به منصه ظهور رسیده است و مهم ترین دلیل شکل گیری آن، همسویی بیش تر برنامه های درسی با نیازها و مسائل موجود در سطح مدرسه و جامعه محلی است. با وجود تأکید فزاینده بر ترویج و گسترش برنامه های درسی مدرسه محور، ادبیات برنامه درسی دارای آشفتگی ها و عدم قطعیت های فراوان در خصوص جایگاه و نقش مطالعات نیازسنجی در برنامه ریزی درسی مدرسه ای است، به نحوی که به این مؤلفه مهم SBCD، نه تنها توجه کافی مبذول نشده است، بلکه کم تر مطالعه مستقلی در این زمینه می توان سراغ گرفت.مقالة حاضر که برگرفته از یک مطالعه گسترده دو ساله در این زمینه است، می کوشد تا الگوی ویژه ای را برای نیازسنجی برنامه درسی در سطح مدرسه معرفی کند که دربرگیرنده حالات و وضعیت های مختلف نیازسنجی باشد و بتوان از آن به عنوان یک راهنمای عمل استفاده کرد. الگوی مطرح شده SBCNA درحقیقت بیانگر یک قلمرو مطالعاتی جدید در برنامه ریزی درسی است. در پایان مقاله حاضر، ضمن بررسی وضعیت موجود ایران در این زمینه، راه های توجه بیش تر به نیازسنجی در برنامه های درسی مدرسه مدنظر قرار گرفته است.

پژوهش حاضر به طراحی، تبیین و اعتبار بخشی الگوی برنامه درسی معنوی  در دانشگاه فرهنگیان پرداخته است. پژوهش حاضر، ترکیبی از نوع اکتشافی است. بخش اول پژوهش، کیفی و روش آن توصیفی و شامل؛ تحلیل اسنادی با رویکرد کاربردی است. جامعه تحلیلی شامل کلیه ی متون و منابع مرتبط با حوزه برنامه درسی معنوی بود. حجم نمونه هم شامل متون و منابع مرتبط با حوزه برنامه درسی معنوی بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند  که در این بین، 15 منبع داخلی و خارجی  که با مبانی دینی و فلسفی حاکم بر نظام تعلیم و تربیت همخوانی بیشتری داشتند، شناسایی و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. ابزار اندازه گیری، فرم فیش برداری و  نیز سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته بود. برای تحلیل داد ها از روش مقوله بندی و کد گذاری موضوعی استفاده شد. در بخش کمی هم حجم نمونه شامل یکصد و پنجاه نفر از اساتید دانشگاه فرهنگیان بودند که به صورت تصادفی منظم انتخاب شدند. ابزار گرداوری این بخش پرسشنامه بود که با استفاده از مقوله های به دست آمده در بخش کیفی تهیه گردید. یافته های پژوهش نشان داد که الگوی برنامه درسی معنوی در دانشگاه فرهنگیان، از مبانی هستی شناسی(جهان شناسی و انسان شناسی)، ارزش شناسی و معرفت شناسی و مقوله های اصلی، ماورالطبیعه، تجربه گرایی، زیبا شناسی، جامعیت، خودشناسی و خرد گرایی تشکیل شده است . همچنین یافته ها نشان داد که الگوی به دست آمده از اعتبار کافی برای اجرا در دانشگاه فرهنگیان برخوردار است.

مقاله حاضر، به بررسی نقش برنامه ریزی درسی مدرسه – محور در تمرکززدایی از نظام برنامه ریزی درسی می پردازد. تمرکززدایی از نظام برنامه ریزی درسی، از مهمترین مسایل تعلیم و تربیت در عصر حاضر است که در نظام تعلیم و تربیت ایران نیز در این زمینه دیدگاه های متفاوتی وجود دارد. عده ای، نظام برنامه ریزی درسی متمرکز را پاسخگوی نیازهای در حال تغییر نمی دانند و به کاستی ها و ناکامی های آن اشاره می کنند و گروهی دیگر، از نظام برنامه ریزی درسی متمرکز در تدوین برنامه های درسی حمایت می کنند. ایده برنامه ریزی درسی مدرسه - محور بر این پایه استوار است، که بهترین مکان برای طراحی برنامه درسی آن جایی است، که معلم و شاگرد در تعامل با یکدیگر هستند. برخلاف برنامه درسی مرسوم و متمرکز، که معلم را مجری صرف برنامه درسی قلمداد می کنند، معلم در این گونه برنامه درسی، نقش بارزتری نسبت به برنامه های درسی سنتی دارد. همچنین، دانش آموزان احساس می کنند که یادگیری با نیازهای آنان بیشتر مرتبط است و برنامه درسی انعطاف پذیر بوده و به سادگی موضوع های نوظهور را که با برنامه درسی ارتباط نزدیک دارند، تلفیق می کند. طراحی برنامه درسی مدرسه - محور، از عواملی؛ مانند هدف های ملی تعلیم و تربیت، یادگیرنده، منابع در دسترس، فرهنگ مردم اطراف مدرسه، محیط مدرسه، راهبردها و نظام ارزشیابی و درجه اختیارات تصمیم گیری مدارس درباره برنامه درسی متاثر می شود.

مدرسه محوری، خط مشی واگذاری اختیار به مدارس و مشارکت دادن آنان در تصمیم گیری های مدرسه است، لیکن آنچه در این مقاله مورد بحث قرار می گیرد، واگذاری اختیار در مورد تدوین برنامه های درسی است که به آن برنامه ریزی درسی مدرسه محور (SBCD) می گویند. اداره مدارس بر مبنای خط مشی مدرسه محوری، یکی از مباحث در حال تکوین در نظام آموزش و پرورش ایران است. از این رو، ضروری است که دست اندرکاران اساتید دانشگاه و معلمان، ابعاد مختلف این موضوع را بررسی نمایند. این مقاله برای اولین بار در ایران، مفهوم و مبانی مدرسه محوری را، با تاکید بر برنامه ریزی درسی تبیین می نماید و به بررسی نقش کلیدی معلم در این فرایند می پردازد. سپس دلایل پذیرش این خط مشی و مشکلات ناشی از آن بررسی می گردد.

نظام آموزش و پرورش ایران به طور اعم و نظام برنامه ریزی درسی به طور اخص، به شیوه ی تصمیم گیری متمرکز اداره میشود تمرکززدایی یکی از موضوعات مهم آموزش و پرورش در عصر حاضر است که دیدگاه های متفاوتی در این زمینه در نظام آموزشی ایران وجود دارد. برخی بر این باورند که طراحی متمرکز برنامه درسی نمی تواند به تغییرات نیازها پاسخ دهد و به کمبودها اشاره می کند، بنابراین باید برنامه درسی وجود داشته باشد که معلمان نقش مهم تری را ایفا کنند. برنامه ریزی درسی مبتنی بر مدرسه بر این اساس استوار است که بهترین مکان برای طراحی برنامه درسی جایی است که معلم و دانش آموز بیشترین تعامل را داشته باشند. بنابراین این نوع برنامه درسی بهتر از برنامه های درسی متمرکز رایج است که معلمان را صرفاً مدیران دوره می دانند و دانش آموزان معتقدند که یادگیری با نیازهای آنها مرتبط تر است، برنامه درسی انعطاف پذیر است و مسائل نوظهور به خوبی در برنامه درسی ادغام می شوند. در این مقاله با هدف دستیابی به شاخص های سند تحول بنیادین در دستیابی به مدرسه محوری به عنوان عنصر کلیدی این سند و بر اساس مطالعات صورت گرفته در داخل و خارج از کشور، نقش برنامه های درسی مدرسه محور در تمرکززدایی طراحی برنامه درسی بررسی شده و پیشنهاداتی در راستای دستیابی به این عنصر ارائه می شود.

دغدغه ها و نیازهای محوری سازمان ها جهت پاسخگویی به انتظارات فزآینده مشتریان(خدمات گیرندگان) و رقابت با رقبا باعث اصلاح برنامه درسی محیط کاربراساس توانمندی های مغز هر یک از سرمایه انسانی شد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بهبود فرآیندهای آموزش سازمانی با طراحی الگوی جامع برنامه درسی مبتنی بر نظریه یادگیری مغز محور تدوین شده است. به منظور دستیابی به هدف فوق، الگوی جامع برنامه درسی مبتنی برنظریه یادگیری مغز محور طراحی، ضمن اعتباردهی کلیه گزاره های مرتبط با آن توسط 50 نفز از صاحبنظران و کارشناسان موضوعی-تخصصی آشنا به حوزه برنامه درسی مغز محور با روش تمام شماری واصلاح و تایید نهایی الگوی جامع توسط آنها؛ جهت ساخت و تدوین عناصر برنامه درسی پرسشنامه محقق ساخته با ضریب اعتبارکرنباخ 96/0طراحی و در نمونه 120 نفری از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری روان شناسی با گرایش های تربیتی، عمومی و بالینی(60نفر) ومدیریت با گرایش های برنامه ریزی درسی، بازرگانی وکسب و کار(60نفر)با روش نمونه گیری در دسترس توزیع شد. پس از تحلیل پرسشنامه به روش های توصیفی و تحلیل عاملی تاییدی(مدل یابی معادلات ساختاری) با استفاده از نرم افزارهای "spss" و"pls"؛ الگوی جامع برنامه درسی مغز محور در آموزش های سازمانی با 5پایه(ارکان اعم از مبانی، نظریه ها، رویکردها، فرادیدگاه ها، الگوی سازنده گرایی) وده عنصراساسی(تعیین ویژگی های فراگیران، محتوی، فعالیت های یادگیری، اهداف آموزشی، راهبردهای تدریس، منابع و ابزار یادگیری، فضا و مکان، گروه بندی، زمان و روش های ارزشیابی آموزشی) و 88 ویژگی طراحی شد. ویژگی های الگوی برنامه درسی با عناصر مرتبط؛ تدوین، پیاده سازی و استقرار آن را در نظام آموزش سازمانی امکان پذیر نموده است.

این مقاله با هدف امکان سنجی اجرای برنامه ریزی درسی مدرسه محور، در دبیرستان های شهر کرمانشاه تهیه شده است. بدین منظور چهار متغیر دانش، نگرش، مهارت و امکانات در دو گروه مدیران و دبیران، مورد سنجش و بررسی قرار گرفت. برای سنجش متغیرهای یادشده، چهار اقدام ترتیبی «انتخاب، تغییر، تکمیل و تدوین» در زمینه برنامه ریزی درسی مدرسه محور، مورد شناسایی قرار گرفت و سعی شد پرسش نامه ای تهیه شود که سنجش هر چهار سطح را شامل شود. ضمن این که سوالاتی نیز طرح شدند که بتوانند تمرکز را بسنجند. در جریان بررسی از پژوهش توصیفی استفاده شد. از جامعه کل (تمام دبیران و مدیران مدارس متوسطه شهر کرمانشاه) در سال تحصیلی 1389-1388 نمونه 50 مدیر و 300 دبیر به صورت تصادفی انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از شاخص های میانگین و انحراف استاندارد، برای توصیف از آزمون مجذور کای و ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن برای بررسی های استنباطی استفاده گردید. نتیجه کلی پژوهش حاکی از آن است که گروه های مخاطب دارای دانش کافی، نگرش متوسط و مهارت ناکافی در زمینه اجرای برنامه ریزی درسی مدرسه محور می باشند و مدارس متوسطه شهر کرمانشاه، برای اجرای برنامه ریزی درسی مدرسه محور، از امکانات مناسب برخوردار نیستند.